Nooit eerder zo lang wachten op Elfstedentocht


Het is ondertussen meer dan 8070 dagen geleden dat er in Nederland nog eens een Elfstedentocht doorging (4 januari 1997). Een record! De kans op een periode die koud genoeg is voor de tocht is nu ongeveer eens in de twaalf jaar. Een eeuw geleden was dat nog eens in de vijf jaar. Dit blijkt uit onderzoek van KNMI. Als we de opwarming van de aarde tot 2ºC beperken, blijft de kans hangen op ongeveer eens in de 20 jaar. Echter, als de aarde verder opwarmt neemt de kans op Elfstedentochten af tot rond de 1 op 100 jaar in 2050 en nog minder daarna.

Iedere winter hoopt Nederland op een Elfstedentocht. De tocht der tochten vereist een lange strenge vorstperiode. De criteria voor het organiseren van een Elfstedentocht zijn aan verandering onderhevig. De eerste paar tochten konden op dunner ijs verreden worden omdat er nog niet zoveel mensen meededen. Veertig jaar geleden werd de tocht pas georganiseerd als er 15 centimeter ijs lag en dan waren er nog drie dagen nodig voor de organisatie van de tocht.

Tegenwoordig is dat aantal dagen teruggebracht tot twee en wordt met een ijsgroeimodel in combinatie met de weersverwachting ingeschat hoe dik het ijs dan zal zijn. Het blijkt dat als de temperatuur vijftien dagen lang laag genoeg is, de tocht meestal georganiseerd kan worden. De drempel komt overeen met een temperatuur onder de −4,2 ºC. Dan nog kan het misgaan: in 2012 was het koud genoeg maar bleef het ijs te dun door sneeuwval op een ongelukkig moment.

Het is lastig de trend in winterextremen te bepalen, omdat er grote verschillen zijn tussen strenge en zachte winters. Toch is er een trend naar hogere temperaturen waarneembaar terwijl de koude winters minder koud worden. Dit betekent dat in 2019 er ongeveer 8 procent kans is op een Elfstedentocht (met een onzekerheidsmarge van 5 procent tot 19 procent). Dit wordt ook wel aangeduid met eens in de 12 jaar. Dat betekent niet dat er telkens 12 jaar tussen zit maar dat de kans elk jaar 1 op 12 is. Aan het begin van de twintigste eeuw was dit nog ongeveer 20 procent, dus 1 op 5 jaar.